قضيه به عكس است ( وقتى در نقاط شمالى روزها كوتاه مىشود در بلاد جنوبى بلند و وقتى در آنجا بلند مىشود در اينجا كوتاه مىگردد ) . پس طول در يك طرف و كوتاهى در طرف ديگر است بنا بر اين اين خداى تعالى است كه دائما شب را داخل روز ، و روز را داخل شب مىكند ، اما در خود خط استوا و در دو نقطه قطب شمالى و جنوبى كه شب شش ماه و روز نيز شش ماه است به حسب حس ما چنين است ، و گرنه در حقيقت حكم دگرگونى ، دائمى و عمومى است . * ( « وَتُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَتُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَيِّ » ) * منظور از « بيرون كردن زنده از مرده » و به عكس ، به وجود آوردن مؤمن از صلب پدر كافر ، و بيرون آوردن كافر از صلب مؤمن است ، به دليل اينكه خداى تعالى ايمان را حيات و نور و كفر را مرگ و ظلمت خوانده ، و فرموده : « أوَ مَنْ كانَ مَيْتاً فَأَحْيَيْناه وَجَعَلْنا لَه نُوراً يَمْشِي بِه فِي النَّاسِ ، كَمَنْ مَثَلُه فِي الظُّلُماتِ لَيْسَ بِخارِجٍ مِنْها » . « 1 » البته ممكن نيز هست كه منظور از « مرده » و « زنده » اعم از كفر و ايمان باشد ، و شامل زنده كردن گياهان مرده ، و حيوانات و حتى زنده كردن زمين مرده نيز بشود ، چون كلام خداى تعالى صريح و يا مثل صريح است در اينكه خداوند ميت را مبدل به حى وحى را مبدل به ميت مىكند ، چون فرموده : « ثُمَّ أَنْشَأْناه خَلْقاً آخَرَ ، فَتَبارَكَ اللَّه أَحْسَنُ الْخالِقِينَ ، ثُمَّ إِنَّكُمْ بَعْدَ ذلِكَ لَمَيِّتُونَ » « 2 » و آياتى ديگر از اين قبيل . و اما اينكه بعضى از طبيعىدانان گفته‌اند : هيچ ماده بى حياتى داراى حيات نمىشود ، بلكه حيات كه سرانجام منتهى به جرثومه هاى آن مىشود ، از يك جرثومه به جرثومه ديگر منتقل مىگردد ، بدون اينكه به ماده اى مرده و بىشعور منتهى گردد . علت اين نظريه اش اين است كه وى منكر پديد آمدن حادث است . جوابش هم اين است كه مىبينيم و تجربه هم ثابت كرده كه حيات جارى در يك جرثومه با مردن جرثومه باطل مىشود ، پس مبدل شدن حيات به موت ، كاشف از اين است كه بين زنده فلان جرثومه و مرگ آن ارتباطى هست ، كه توضيح بيشتر اين معنا ، مقامى ديگر لازم دارد . و آيه شريفه : * ( « تُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهارِ . . . » ) * تصرف خداى تعالى در ملك حقيقى و

--> ( 1 ) آيا كسى كه مرده بود او را زنده كرديم ، و نورى برايش قرار داديم تا با آن در بين مردم مشى كند ، مثلش مثل كسى است كه در ظلمتهايى قرار دارد ، كه از آن خلاصى ندارد ؟ ( سوره انعام آيه 122 ) . ( 2 ) سپس آن جنين را مبدل به خلقتى ديگر نمود ، پس چه پر بركت است خدا ، كه بهترين خالق است ، و سپس بعد از اين خواهيد مرد . ( سوره مؤمنون آيه 15 ) .